Liście

Autor: | Opublikowane w O liściach i owocach Brak komentarzy | Tagi:

Liście są to cienkie, zwykle zielone, blaszki, wyrastające na gałęziach. Każdy liść składa się z dwóch części: ta, za pomocą której liść przytwierdza się do gałązki, jest wydłużona i nazywa się ogonkiem, reszta zaś spłaszczona i rozszerzona – stanowi blaszkę liściową.

Blaszka liścia bywa najrozmaitszej wielkości. Niektóre zioła mają listeczki drobne; u chwastu, zwanego łopianem, liście są tak duże, że można się nimi zasłaniać od słońca. W krajach zamorskich są takie rośliny, których jednym liściem  można by największy stół nakryć.

Wielce rozmaite bywają też kształty liści. U traw i roślin zbożowych są one wydłużone, jak wstążki. Gdzie indziej są okrągłe, wycięte w postaci serca, to znów podłużne; nieraz mają końce tępe, to znów bardzo ostre; brzegi mają gładkie lub, jak piła, w ząbki powycinane. Czasem liście są do gwiazdy podobne, lub przypominają pióro.

Liście są to części niesłychanie ważne i potrzebne roślinie. Poprzednio mówiliśmy, że korzenie pobierają z gruntu wraz z wodą rozpuszczone w niej materie mineralne, które roślina przerabia w swym wnętrzu, budując nowe części ciała. Otóż woda ta rozchodzi się po całej roślinie, od korzeni przesiąka do pnia lub łodygi, po łodydze wędruje coraz wyżej i przez najcieńsze gałązki oraz ogonki liściowe dochodzi w końcu do liści.

Tutaj dopiero, w blaszkach liściowych, odbywa się to przerabianie przyjętych przez roślinę pokarmów na jej ciało.

Lecz te materie mineralne, które roślina wyciąga wraz z wodą z gruntu, same nie wystarczają do wytworzenia ciała roślinnego. Liść może je przerobić, ale do tego potrzeba mu jeszcze ciał innych, których korzenie nie mogą pobrać, a które liść otrzymuje wprost z powietrza.

Powietrze jest gazem składającym się z dwóch innych gazów: azotu i tlenu. Ostatni, to jest tlen, jest niezbędny do oddychania i życia każdej istoty żyjącej, zarówno zwierzęcia i rośliny; bez niego też drzewo, węgiel itp. rzeczy palić się nie mogą.

Przy paleniu węgla, drzewem, słomy, torfu i wielu innych ciał, oraz przy oddychaniu ludzi, zwierząt i roślin, ulatuje w powietrze jeszcze jeden gaz, zwany gazem węglowym.

Czytelnik pewnie pamięta, żeśmy powyżej mówili o tym, skąd biorą się różne materie w roślinie. Dowiedzieliśmy się wówczas, że wszystkie minerały, które pozostają po spaleniu rośliny w popiele, pobiera ona z pomocą korzeni wraz z wodą z gruntu. Lecz materie mineralne nie wystarczają do zbudowania ciała rośliny; stanowią one zaledwie nieznaczną jej cząstkę, główną zaś, zawierającą węgiel i palną masę swego ciała roślina buduje ze znajdującego się w powietrzu gazu węglowego.

A więc ten gaz węglowy jest niezbędny dla życia rośliny, i dopiero mając go pod ostatkiem, oraz łącząc go z pokarmem, pobranym z ziemi, rośliny mogą podtrzymywać i rozwijać swe życie.

Widzimy tedy, że roślinom potrzebny jest dwojakiego rodzaju pokarm: z jednej strony tym pokarmem są soki mineralne, jakie roślina czerpie z gruntu z pomocą korzeni; z drugiej zaś strony gaz węglowy, który pobiera wprost z powietrza przez liście. Jak jedne, tak i drugi, dostają się do wnętrza liści, gdzie się spotykają, razem łączą i przerabiają pod działaniem ciepła i światła słonecznego w inne materie, z których tworzy się ciało roślinne.

Przerabiając pokarmy, roślina nie zużywa całego powietrza. Potrzebny jest jej głównie tylko gaz węglowy, który łączy się z innymi materiami i zostaje w ciele rośliny: tymczasem pozostałe gazy wychodzą z liści i niezmienione wracają do powietrza: szczególniej dużo wydzielają liście ożywczego tlenu.