Funkcje liści

Autor: | Opublikowane w O liściach i owocach Brak komentarzy | Tagi:

Nader ważnym jest to, że rośliny zostawiają w sobie i przerabiają na pokarm ten właśnie gaz, który jest szkodliwy dla człowieka i zwierząt i który zwierzęta i ludzie, a nawet też same rośliny, wydzielają z siebie przy oddychaniu. Dzięki temu powietrze, które wychodzi z powrotem z roślin, jest już oczyszczone ze szkodliwego gazu i może znów służyć do oddychania zwierząt i ludzi. Należy tylko dodać, że zatrzymywać w sobie gaz węglowy i oczyszczać z niego powietrze rośliny mogą tylko na świetle słonecznym.

Widzimy stąd, jak wielkie jest znaczenie roślin dla zwierząt. Gdyby nie było wcale roślin na ziemi, to wkrótce musiałoby się w powietrzu nazbierać tyle gazu węglowego, który wydychają, z siebie ludzie i zwierzęta, że w końcu musielibyśmy się wszyscy podusić wydychanym przez siebie powietrzem.

Łatwo z tego zrozumieć, dlaczego najlepsze powietrze mamy wśród lasów i dlaczego tak ciężko oddychać po wielkich miastach. Zrozumiemy też, dlaczego ludzie starają się wysadzać drzewami ulice miejskie, oraz zakładać jak najwięcej ogrodów po miastach. Ogrody zakładają się nie tylko dla ozdoby, dla upiększenia placów i ulic, lecz głównie dlatego, że, dzięki swym drzewom i innym roślinom, zabierają ciężki i szkodliwy gaz węglowy z powietrza, oczyszczają je i odświeżają.

Przy oglądaniu liścia przy pomocy drobnowidza dają się zauważyć na jego powierzchni drobne otworki – szparki oddechowe. Służą one do tego, aby ułatwiać powietrzu przedostawanie się do wnętrza liścia, oraz wychodzenie zeń innych gazów. Otworki te są tak małe, że gołym okiem dojrzeć ich niepodobna.

W blaszce liścia odróżnić nadto możemy drobną siateczkę żyłek: żyłki te składają się z ważkich rurek, po których dochodzi woda do liści, oraz odpływają wyrobione w liściach materie, służące do budowania ciała rośliny. Siatka ta ma jeszcze inne znaczenie: niby wpleciona w miękką i delikatną blaszkę liścia, w znacznym stopniu umacnia ją i nie daje jej poszarpać się od wiatru.

Poznaliśmy tedy znaczenie, jakie mają liście w przyjmowaniu i przerabianiu pokarmów; oprócz tego są one jeszcze potrzebne roślinie do wypacania zawartej w niej wody.

Jak człowiek, tak zwierzęta, pocą się, wydzielając w ten sposób z siebie nadmiar wody na zewnątrz. Roślina też musi wciąż odnawiać zapasy swej wody i, tracąc wodę przez parowanie w liściach, pobiera na jej miejsce nową wodę z ziemi za pomocą korzeni.

Przekonać się o tym, że rośliny wypacają wodę, możemy w sposób następujący. Weźmy jakąkolwiek roślinę w doniczce. Ziemie w doniczce postarajmy się przykryć szczelnie dopasowanym krążkiem, a wszystkie szparki pozalewajmy smolą lub woskiem, aby z ziemi, znajdującej się w doniczce, nie mogło się wydostać ani trochę pary wodnej. Jeżeli teraz roślinę tę zakryjemy słojem szklanym, jak to pokazuje załączony rysunek, to po niejakim czasie zauważymy na wewnętrznych ściankach słoja obfite krople rosy: nie mogą one znikąd pochodzić, jak tylko z wypoconej przez liście wody.

Aby zrozumieć tę potrzebę odnawiania wody w roślinie, zróbmy następujące doświadczenie. Rozpuśćmy w wodzie trochę jakiejkolwiek farby, wiejmy ją do miseczki i postawmy bez nakrywki na powietrzu: po pewnym czasie woda wyschnie, czyli wyparuje; ulotni się jednak sama tylko woda, a farba zostanie na dnie miseczki. Gdybyśmy zamiast farby rozpuścili w wodzie sól, cukier, koperwas, byłoby to samo: woda ulotniłaby się, a sól, cukier, koperwas zostałby na spodzie naczynia.

Przypomnijmy sobie teraz, że woda, którą  wyciągają korzenie z gruntu, nie jest czysta, lecz ma w sobie rozpuszczone rozmaite materie mineralne pokarmowe. Otóż przy parowaniu w liściach ulatnia się zupełnie czysta woda, a wszystkie rozpuszczone w niej części mineralne pozostają w ciele rośliny, a raczej wewnątrz jej liści. Na miejsce tej wody, która wyparuje w liściach, nadchodzą nowe jej ilości od korzenia, przynosząc z sobą coraz to nowe zapasy materii pożywnych. Woda wciąż się ulatnia, materie zaś mineralne wciąż pozostają, zbierają się i przerabiają na ciało rośliny.

Dowiedzieliśmy się tedy, jak ważne znaczenie mają liście. Liście pobierają, jako pokarm, gaz węglowy z powietrza, przerabiają go w sobie i łączą z wodą oraz innymi materiami, które korzenie wraz z wodą ciągną z gruntu. Liście wypacają też wodę i pomagają dzięki temu do gromadzenia się pokarmów w ciele rośliny.